Işığın Yayılması
5. Sınıf Fen Bilimleri · Fencim Akademi
Bir el feneri karşıdaki duvarı aydınlatırken araya konulan kitap, duvarın bir bölümüne ışık ulaşmasını engeller. Bu olay, ışığın izlediği yolu bir modelle açıklayabilmemizi sağlar.
Işığın kaynağı ve izlediği yol
Çevresine ışık yayan cisimler ışık kaynağıdır. Güneş doğal, yanan bir lamba yapay ışık kaynağına örnektir. Bir kitap veya Ay ise kendi görünür ışığını üretmez; üzerlerine gelen ışığı yansıttıkları için görülür.
Işık, özellikleri her yerde aynı olan homojen bir ortamda doğrusal yayılır. Bu, ışığın her yerde ve her koşulda yön değiştirmeden gideceği anlamına gelmez. Burada incelenen model, ortam değişmeden izlenen yolu anlatır.
Bir kaynaktan farklı yönlere ışık çıkabilir. Her bir doğrultudaki ilerleyişin düz olmasıyla kaynağın çevresini farklı yönlerde aydınlatması çelişmez. Örneğin açıkta yanan küçük bir ampul birçok yöne ışık yayar; bir fenerin gövdesi ve yansıtıcısı ise ışığın belirli yönlere gönderilmesini sağlar.
Işın bir gösterim aracıdır
Işığın izlediği yolu gösteren oklu çizgiye ışık ışını denir. Çizginin düz olması yolu, okun ucu ise ilerleme yönünü belirtir. Işın çizgisi gerçek bir ip veya ışığın fotoğrafta her zaman görülebilen kenarı değildir.
Işığın gözümüze ulaşması, görmenin temel koşuludur. Karanlıkta duran bir nesnenin kendiliğinden görünmemesi bu nedenle şaşırtıcı değildir. Nesne aydınlatıldığında ondan gelen ışık gözümüze ulaşabilir.
Işık boşlukta da yayılır. Güneş ışığının Dünya’ya ulaşması için aradaki bütün bölgenin hava veya suyla dolu olması gerekmez. Bu özellik, ışığın yalnızca maddesel ortamda ilerleyebileceği düşüncesini geçersiz kılar.
Doğrusal yayılmayı destekleyen gözlem
Bir ışık kaynağıyla gözlem noktası arasına, aynı yükseklikte delikleri olan kartlar yerleştirilmiş bir model düşünülebilir. Delikler aynı doğru üzerindeyken ışık gözlem noktasına ulaşır. Kartlardan biri yana kaydırıldığında ışığın yolu engellenir ve kaynak görülemez.
Bu karşılaştırmada kaynak ve gözlem noktası sabit tutulur; yalnızca bir deliğin konumu değiştirilir. Sonucun bu değişiklikle birlikte değişmesi, ışığın doğrusal yayılmasıyla açıklanır. Işığın delikleri arayıp köşelerden dolaştığı bir model kullanılmaz.
Bir fotoğrafta havadaki ışık demetinin görünmesi, çoğunlukla toz veya sis gibi küçük parçacıkların ışığı gözümüze yönlendirmesiyle ilgilidir. Temiz havada demetin yandan belirgin görünmemesi, ışığın orada ilerlemediği anlamına gelmez.
Hızlı Tekrar
Kaynak → farklı yönlere ışık yayılması.
Homojen ortam → her ışının doğrusal ilerlemesi.
Oklu çizgi → gerçek bir nesne değil, yol ve yön modeli.
Gözlem → ışık yolu açıkken görünme, engellendiğinde görünmeme.
Kaynakça ve Telif
Bu konu anlatımı, ilgili Millî Eğitim Bakanlığı Fen Bilimleri öğretim programı ve aşağıdaki bilimsel/eğitsel kaynaklardan doğrulanan bilgiler temelinde Fencim için özgün olarak hazırlanmıştır.
Başlıca Kaynaklar
Telif ve Kullanım Uyarısı
© Fencim — Tüm hakları saklıdır.
Fencim tarafından özgün olarak hazırlanan metinler ve Fencim'e ait özgün görsel çalışmalar; yazılı izin olmaksızın bütünüyle veya esaslı kısmıyla kopyalanamaz, yeniden yayımlanamaz ya da başka bir internet sitesinde/dijital platformda Fencim içeriği yerine kullanılamaz.
Üçüncü taraf kaynaklara, eserlere, markalara ve diğer fikrî mülkiyet unsurlarına ait haklar ilgili hak sahiplerine aittir.
Konuyu Anladın mı?
“Hızlı Tekrar” bölümünü okuduktan sonra metne bakmadan konunun ana fikirlerini kendi cümlelerinle açıklamayı dene. Metindeki bir örneği seçip hangi kavramı anlattığını söyle. Takıldığın noktada ilgili başlığa dönerek yeniden okuyabilirsin.