Maddenin Işık Geçirgenliği
5. Sınıf Fen Bilimleri · Fencim Akademi
Bir pencerenin düz camından dışarısı net görünürken buzlu camdan aynı görüntü seçilemeyebilir. Her iki ortamdan da ışık gelebilir; fark, ışığın geçiş biçiminde ve görüntünün netliğindedir.
Maddenin ışıkla karşılaşması
Işık bir maddeye ulaştığında bir bölümü maddeden geçebilir, bir bölümü yansıyabilir ve bir bölümü madde tarafından soğurulabilir. Bu konuda maddeleri görünür ışığı geçirme durumlarına göre sınıflandırırız.
Saydam maddeler, ışığı büyük ölçüde geçirir ve arkalarındaki nesnelerin net görülmesini sağlar. Temiz pencere camı, yeterince ince ve temiz su tabakası ile şeffaf bazı plastikler örnektir. Saydamlık, ışığın yüzde yüzünün hiç etkilenmeden geçtiği anlamına gelmez.
Yarı saydam maddeler, ışığın bir bölümünü geçirir fakat arkalarındaki nesnelerin net görüntüsünü vermez. Buzlu cam ve yağlı kâğıt buna örnektir. Işığın farklı yönlere dağılması görüntüyü bulanıklaştırabilir. Bu nedenle “arkası net görünmüyor” demek, “hiç ışık geçirmiyor” demek değildir.
Opak, yani saydam olmayan maddeler, ele alınan kalınlıkta görünür ışığı geçirmez. Tahta levha, metal levha ve kalın karton örnek verilebilir. Bu maddelerin arkasındaki bir nesneye doğrudan bakıldığında nesne görünmez.
Sınıflandırmanın ölçütü
| Gözlem | Uygun sınıflandırma |
|---|---|
| Işık geçiyor, arkadaki nesne net seçiliyor. | Saydam |
| Işık geçiyor, nesne bulanık seçiliyor veya ayrıntısı görünmüyor. | Yarı saydam |
| Arkaya ışık geçmiyor. | Opak |
Bu sınıflandırma maddenin rengiyle tek başına belirlenmez. Renkli bir cam saydam olabilir. Beyaz bir duvar ise opaktır. Aynı şekilde parlak bir metalin ışığı yansıtması, ışığı içinden geçirdiği anlamına gelmez.
Bir malzemenin kalınlığı, yüzey işlemi ve içindeki maddeler sonucu etkileyebilir. İnce bir kâğıt ışığın bir bölümünü geçirirken aynı kâğıtlardan oluşan kalın bir deste opak davranabilir. Bu nedenle “kâğıt her durumda yarı saydamdır” gibi koşulsuz ifadeler kullanılmaz.
Özellikten kullanım alanına
Pencere camının seçilmesinde dışarıyı görebilmek önemlidir. Mahremiyet istenen ama gün ışığı da alınması gereken bir yerde buzlu cam kullanılabilir. Işığın tamamen kesilmesi istenen bir kapakta ise opak malzeme işe yarar. Böylece aynı özellik, farklı gereksinimlere göre avantaj veya sınırlılık oluşturur.
Maddeleri karşılaştıran bir gözlemde ışık kaynağı, uzaklık ve arkadaki nesne aynı tutulduğunda değerlendirme daha güvenilir olur. Yalnızca bir örneğin ışık almayan yerde tutulması, onun opak olduğuna kanıt sayılmaz.
Hızlı Tekrar
Saydam: geçiş + net görüntü.
Yarı saydam: geçiş + bulanık görüntü.
Opak: görünür ışığın geçmemesi.
Sınıflandırmada renk kadar değil, ışık geçişi, görüntü netliği ve örneğin koşulları belirleyicidir.
Kaynakça ve Telif
Bu konu anlatımı, ilgili Millî Eğitim Bakanlığı Fen Bilimleri öğretim programı ve aşağıdaki bilimsel/eğitsel kaynaklardan doğrulanan bilgiler temelinde Fencim için özgün olarak hazırlanmıştır.
Başlıca Kaynaklar
Telif ve Kullanım Uyarısı
© Fencim — Tüm hakları saklıdır.
Fencim tarafından özgün olarak hazırlanan metinler ve Fencim'e ait özgün görsel çalışmalar; yazılı izin olmaksızın bütünüyle veya esaslı kısmıyla kopyalanamaz, yeniden yayımlanamaz ya da başka bir internet sitesinde/dijital platformda Fencim içeriği yerine kullanılamaz.
Üçüncü taraf kaynaklara, eserlere, markalara ve diğer fikrî mülkiyet unsurlarına ait haklar ilgili hak sahiplerine aittir.
Konuyu Anladın mı?
“Hızlı Tekrar” bölümünü okuduktan sonra metne bakmadan konunun ana fikirlerini kendi cümlelerinle açıklamayı dene. Metindeki bir örneği seçip hangi kavramı anlattığını söyle. Takıldığın noktada ilgili başlığa dönerek yeniden okuyabilirsin.