Sürdürülebilir Kalkınma

8. Sınıf Fen Bilimleri · Fencim Akademi

Her sabah musluğu açtığımızda akan suyun, odamızı aydınlatan o sihirli elektriğin veya marketteki paket paket yiyeceklerin sonsuza kadar yeteceğini mi sanıyoruz? Keşke öyle olsaydı! Dünya’mız devasa ama kaynakları maalesef sınırlı. 6. Ünitemizin kapanışını yapıyor ve geleceğimizin anahtarı olan Sürdürülebilir Kalkınma konusuna giriş yapıyoruz. LGS’de genellikle mantık, grafik ve afiş yorumlama tarzında karşımıza çıkan bu bol netli konuyu bitirmeye hazır mısınız?

Sürdürülebilir Kalkınma Nedir?

İnsanların temel ihtiyaçlarını karşılarken doğayı tahrip etmeden, sahip olduğumuz kaynakları gelecek nesillere (yani sizden sonraki çocuklara) aktarabilecek şekilde akıllıca kullanmaya sürdürülebilir kalkınma denir.

İşin sırrı şurada: Sürdürülebilir kalkınma sadece "doğayı korumak" demek değildir! Çevre, ekonomi ve toplumun kusursuz bir denge içinde büyümesidir. Fabrikalar çalışacak, teknoloji üreteceğiz ama bunu yaparken ormanları kesip nehirleri zehirlemeyeceğiz.

Kaynakların Tasarruflu Kullanımı

Sürdürülebilir bir dünyanın ilk kuralı, israfı durdurmaktır. Evimizde veya okulumuzda alacağımız küçücük önlemler devasa bir enerji ve ham madde tasarrufu sağlar. Sınavlarda karşımıza çıkacak en popüler tasarruf önlemlerine bakalım:

Elektrik Tasarrufu: Kullanılmayan lambaları kapatmak, A sınıfı (A+++) enerji tasarruflu beyaz eşyalar tercih etmek, televizyon veya bilgisayarları fişte "bekleme (stand-by)" modunda bırakmamak.
Su Tasarrufu: Diş fırçalarken suyu kapatmak, bulaşıkları elde değil makinede yıkamak, damlayan muslukları hemen tamir ettirmek, tarımda damlama sulama sistemlerine geçmek.
Enerji Tasarrufu: Binaların dış cephelerine ısı yalıtımı (mantolama) yaptırmak, kışın gereksiz ısı kaybını önlemek için çift cam kullanmak, kısa mesafelere arabayla gitmek yerine yürümek veya bisiklet kullanmak.

Katı Atıklar ve Geri Dönüşüm

Kullandıktan sonra çöpe attığımız plastik şişeler, cam kavanozlar, piller veya gazete kâğıtları aslında çöp değil, birer ham maddedir!

Kullanım dışı kalan, geri dönüştürülebilir özellikteki atıkların çeşitli fiziksel ve kimyasal işlemlerden geçirilerek yeniden üretime kazandırılmasına geri dönüşüm denir. Kağıt, plastik, cam, metal, elektronik atıklar ve piller geri dönüştürülebilir. Üzerinde üç oktan oluşan o meşhur üçgen işareti gördüğünüz her ürün geri dönüşüm zincirinin bir parçasıdır.

Kritik Bilgi! Piller ve elektronik cihazlar çöpe veya toprağa atıldığında içlerindeki cıva, kurşun gibi ağır metaller toprağa ve yeraltı sularına karışarak devasa bir zehirlenmeye yol açar (Biyolojik birikimi hatırlayın!). Bu yüzden kullanılmış piller kesinlikle evsel çöplere değil, Atık Pil Toplama Kutularına atılmalıdır.

Geri Dönüşümün Sağladığı Muazzam Faydalar

Doğal Kaynaklar Korunur: Bir ton kâğıdı geri dönüştürdüğümüzde tam 17 yetişkin ağacın kesilmesini engellemiş oluruz!
Enerji Tasarrufu Sağlanır: Sıfırdan bir alüminyum kutu üretmek, geri dönüştürülmüş metalden üretmeye göre çok daha fazla enerji harcatır. Geri dönüşüm, fabrikaların enerji faturasını dibe çeker.
Ekonomiye Katkı Sağlar: Yurt dışından pahalı ham madde almak yerine, kendi çöplerimizi ham madde olarak kullanarak ülke ekonomisine büyük bir kâr sağlarız.
Çöp Miktarı Azalır: Çöp depolama alanları hızla dolmaz, doğaya ve toprağa karışan zehirli atık miktarı azalır.

LGS'de Buna Dikkat! LGS fen denemelerinde en çok düşülen tuzaklardan birine hazır olun: Geri Dönüşüm ile Yeniden Kullanım kavramlarını birbirine karıştırmak!

Bir salça kavanozunu yıkayıp içine kalemlerimizi koyarsak veya eski bir tişörtü kesip toz bezi yaparsak bu Yeniden Kullanım olur. Ortada fabrika işlemi veya enerji harcaması yoktur; eşyayı farklı bir amaçla tekrar kullanırız.

O cam kavanozu cam kumbarasına atarsak, fabrikaya gidip 1500 derecede eritilip yepyeni bir cam şişeye dönüştürülürse bu Geri Dönüşüm olur. İşin içine eritme, parçalama ve fabrika süreci girer! LGS bu ince çizgiyi sormaya bayılır!

Yenilenebilir ve Yenilenemez Enerji Kaynakları

Sürdürülebilir kalkınmanın kalbi, enerjiyi nereden aldığımızla ilgilidir. İki farklı enerji dünyamız var:

Yenilenemez Enerji Kaynakları: Kullandıkça biten, oluşması için milyonlarca yıl gereken kaynaklardır. Kömür, petrol, doğal gaz (fosil yakıtlar) ve nükleer enerji bu gruptadır. Yanarken havaya bolca $CO_2$ salarak sera etkisine ve asit yağmurlarına sebep olurlar. Sürdürülebilir değildirler!
Yenilenebilir (Tükenmez) Enerji Kaynakları: Doğada sürekli var olan, kullandıkça asla bitmeyen çevre dostu enerjilerdir. Güneş, Rüzgâr, Hidroelektrik (su gücü), Jeotermal (yer altı sıcak suyu) ve Biyokütle (bitki/hayvan atıkları) bu gruptadır. Atmosferi kirletmezler, küresel ısınmayı frenlerler. Geleceğin ve sürdürülebilir kalkınmanın tek anahtarı yenilenebilir enerjidir!

FENcim Şipşak Özet: Sınavda İşine Yarayacak Altın Notlar

Sürdürülebilir Kalkınma: Kaynakları gelecek nesilleri tehlikeye atmadan, çevre ve ekonomi dengesini koruyarak akıllıca kullanmaktır.
Geri Dönüşüm: Atıkların fabrikalarda işlem görerek yepyeni bir ham maddeye dönüştürülmesidir (Camın eritilip şişe olması).
Yeniden Kullanım: Eşyaların hiçbir fiziksel işlem görmeden farklı bir amaçla tekrar kullanılmasıdır (Salça kutusunun saksı yapılması).
Ekonomi ve Çevre: Geri dönüşüm enerji tasarrufu sağlar, doğal kaynakları korur ve ülke ekonomisini dışa bağımlılıktan kurtarır.
Pil Tuzağı: Piller çöpe atılmaz! İçindeki ağır metaller toprağı ve yeraltı sularını zehirler; ayrı toplanmalıdır.
Enerji Sırrı: Sürdürülebilir bir gelecek için doğayı kirleten fosil yakıtlar bırakılmalı, rüzgâr ve güneş gibi yenilenebilir enerjilere geçilmelidir.