Enerji Dönüşümleri ve Çevre Bilimi Ünite Quizi
Üniteyi sorularla tekrar et. İstersen süreli çöz, istersen her sorunun ardından açıklamasını incele.
10 soru · 15 dakika veya süresiz
Çalışma biçimini seç
Öğrenerek çöz: Süre sınırı olmadan cevabını kontrol et, çözümünü hemen incele.
Süreli deneme: Süreyi yönet, cevap ve çözümleri deneme sonunda gör.
Etkileşimli testi çözmek için JavaScript’i etkinleştir.
Sorular ve çözümlü rehber
Bu bölüm cevapları içerir. Kendini değerlendirmek için önce bir mod seçerek çözebilirsin.
1. soru
Besin zincirinde canlılar arasındaki enerji aktarımı oklarla gösterilir. LGS'de en çok karşılaşılan tuzaklardan biri bu okların anlamıdır. Bir öğrenci 'Ot -> Çekirge -> Kurbağa -> Yılan -> Kartal' besin zincirini incelemektedir. Bu zincirle ilgili öğrencinin yaptığı aşağıdaki yorumlardan hangisi kesinlikle yanlıştır?
Besin zinciri her zaman kendi besinini üreten bir üretici (Ot) ile başlamak zorundadır.
Okların yönü, bir canlının diğerini yediğini değil, enerjinin hangi canlıdan kime aktarıldığını gösterir.
Ortamdaki çekirge sayısında meydana gelen ani bir azalma, doğrudan kurbağa sayısının artmasına neden olur.
Kurbağa, hem 2. dereceden tüketici (etçil) konumundadır hem de yılanın doğrudan avıdır.
Çözümün mantığı
Doğru cevap: C
Besin zincirinde oklar enerjinin akış yönünü gösterir. Av olan çekirge azalırsa, onunla beslenen avcı (kurbağa) aç kalacağı için kurbağa sayısı artmaz, aksine azalır.
2. soru
Ekolojik piramitte üreticilerden son tüketicilere (tabandan tepeye) doğru çıkıldıkça bazı özellikler değişir. Aşağıda bir ekosisteme ait ekolojik piramit modellenmiştir. Bu piramitte tabandan tepeye doğru çıkıldıkça gerçekleşen değişimlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Canlıların vücudunda atılamayıp biriken zehir miktarı (biyolojik birikim) giderek azalır.
Aktarılan enerji miktarı her basamakta artarak en üstteki canlıya maksimum seviyede ulaşır.
Ekosistemdeki toplam canlı ağırlığı (biyokütle) tabandan tepeye doğru çıkıldıkça azalır.
Piramidin en üstünde yer alan canlının birey sayısı, en alt basamaktakinden daha fazladır.
Çözümün mantığı
Doğru cevap: C
Piramitte tabandan tepeye doğru çıkıldıkça aktarılan enerji (%10 kuralı), birey sayısı ve toplam biyokütle azalır; ancak canlıların vücudunda biriken zehir miktarı (biyolojik birikim) artar.
3. soru
Fotosentez olayı kloroplast organelinde gerçekleşen ve bitkilerin Güneş enerjisini kimyasal enerjiye çevirdiği bir süreçtir. 'Karbondioksit + Su -> Besin + Oksijen' denklemiyle ifade edilen bu olayla ilgili, öğrenciler arasında geçen aşağıdaki tartışmalardan hangisi bilimsel bir gerçeği yansıtmaktadır?
Fotosentezin asıl amacı doğadaki karbondioksiti temizleyip havaya bolca oksijen salmaktır.
Fotosentez, üretici canlıların kendi kullanacakları enerjinin kaynağı olan besini üretmek için yaptığı bir işlemdir.
Bitkiler Güneş ışığına ihtiyaç duydukları için sadece gündüzleri fotosentez, sadece geceleri ise solunum yaparlar.
Fotosentez olayında dışarıdan alınan su miktarı, daima üretilen besin miktarından daha az olmak zorundadır.
Çözümün mantığı
Doğru cevap: B
Fotosentezin temel amacı doğayı oksijenle temizlemek değil, canlının kendi yaşamsal faaliyetleri için gereken besini (enerjiyi) üretmektir. Oksijen, bu süreçte ortaya çıkan bir yan üründür. Ayrıca bitkiler solunumu gece-gündüz 24 saat kesintisiz yaparlar.
4. soru
Bir araştırmacı, özdeş üç saksı bitkisini aynı miktar su ve karbondioksit bulunan ortamlara yerleştirip sırasıyla kırmızı, yeşil ve mor ışık altında eşit süre bekletiyor. Araştırma sonucunda bitkilerin fotosentez hızları ölçülüyor. Bu deneyin sonucuna göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Bitkiler yeşil renkli olduğu için yeşil ışığı tamamen soğurur (emer) ve fotosentez en hızlı yeşil ışıkta gerçekleşir.
Kırmızı ve mor ışık altında bekletilen bitkilerin fotosentez hızları, yeşil ışık altındakine göre çok daha yüksektir.
Işığın rengi fotosentez hızını hiçbir şekilde etkilemez, hız sadece ışığın şiddetine bağlıdır.
Yeşil ışık yansıtılmadığı için bitkinin kloroplastlarında en yüksek oranda enerji üretimi gerçekleşmiştir.
Çözümün mantığı
Doğru cevap: B
Bitkiler yeşil renklidir ve yeşil ışığı soğurmaz, çoğunlukla yansıtırlar. Işık emilmediği için fotosentez en yavaş yeşil ışıkta, en hızlı ise ışığın iyi emildiği mor ve kırmızı ışıkta gerçekleşir.
5. soru
Oksijensiz solunum (fermantasyon) çeşitleri farklı ürünler açığa çıkarır. Aşağıdaki görselde kapalı iki cam kaba eşit miktarda şekerli su konulmuştur. Birinci kaba yoğurt bakterisi, ikinci kaba ise maya mantarı eklenip kapların ağzına birer balon takılıyor. Bir süre sonra ikinci kaptaki balonun şiştiği, birinci kaptaki balonun ise sönük kaldığı görülüyor. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Yoğurt bakterilerinin laktik asit fermantasyonu yapması ve bu süreçte gaz çıkışının olmaması.
Maya mantarlarının oksijenli solunum yaparak çok daha fazla enerji (ATP) üretmesi.
Etil alkol fermantasyonu sonucunda laktik aside göre daha fazla oksijen gazının açığa çıkması.
Yoğurt bakterilerinin ürettiği laktik asidin balonu eriterek gazın kaçmasına sebep olması.
Çözümün mantığı
Doğru cevap: A
Yoğurt bakterileri laktik asit fermantasyonu yapar ve bu olayda kesinlikle gaz çıkışı YOKTUR. Maya mantarları ise etil alkol fermantasyonu yapar ve açığa çıkan karbondioksit () gazı balonu şişirir.
6. soru
Madde döngüleri ekosistemin dengesini korur. Havaya karbondioksit ve azot salan olaylar LGS denemelerinde sıkça karşılaştırılır. Buna göre, atmosferdeki karbondioksit () miktarını artıran temel olay ile havadaki serbest azot () miktarını artıran olay aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?
Fotosentez olayı - Şimşek ve yıldırım olayları
Üreticilerin solunumu - Baklagil köklerindeki azot bağlayıcı bakteriler
Fosil yakıtların tüketilmesi - Ayrıştırıcı (çürükçül) bakterilerin faaliyetleri
Fosil yakıtların tüketilmesi - Yağmur sularıyla azotun toprağa inmesi
Çözümün mantığı
Doğru cevap: C
Atmosfere en çok karbondioksit salan olay fosil yakıtların yanmasıdır. Havadaki azot gazını () tekrar atmosfere geri döndürüp (artıran) TEK güç ise ayrıştırıcı bakterilerdir. Şimşek ve baklagiller azotu toprağa indirerek havadaki miktarı azaltır.
7. soru
Çevre sorunlarıyla ilgili bir belgeselde şu iki ifade kullanılmıştır: I. Atmosferde biriken sera gazları Dünya'nın ısısını hapsederek küresel iklim değişikliğine yol açar. II. Ozon tabakasının incelmesi (delinmesi) Dünya'nın daha fazla ısınmasına neden olan en büyük faktördür. Bu ifadelerin bilimsel doğruluğu hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Her iki ifade de tamamen doğrudur, sera gazları ve ozon deliği küresel ısınmanın ortak nedenidir.
I. ifade doğrudur, ancak II. ifade bir kavram yanılgısıdır; ozon tabakasının incelmesi küresel ısınmaya yol açmaz.
I. ifade yanlıştır çünkü sera gazları Dünya'yı soğutur, II. ifade doğrudur.
Her iki ifade de yanlıştır; iklim değişikliğinin tek sebebi orman yangınlarıdır.
Çözümün mantığı
Doğru cevap: B
Sera etkisi ( artışı vb.) ısıyı hapsedip küresel ısınmaya neden olur. Ancak Ozon tabakasının incelmesi sadece zararlı UV ışınların geçmesine yol açar; küresel ısınmaya (ısı artışına) SEBEP OLMAZ. Bu, LGS'nin en klasik tuzaklarından biridir.
8. soru
Çevre koruma yöntemlerinden olan 'Geri Dönüşüm' ile 'Yeniden Kullanım' kavramları sık sık birbirine karıştırılır. Bir atığın fiziksel ve kimyasal işlemlerden (eritme, parçalama vb.) geçerek yepyeni bir ham maddeye dönüşmesi geri dönüşümken; işlemsiz olarak farklı amaçla kullanılması yeniden kullanımdır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi bir 'Geri Dönüşüm' örneğidir?
Boşalan cam bir salça kavanozunu yıkayıp içine baharat koyarak mutfakta saklamak.
Küçülen eski bir kazaktan kesilen parçalarla bir sokak kedisi için yatak yapmak.
Kullanılmış defter sayfalarının fabrikada hamur haline getirilip yeni bir karton kutu yapılması.
Alışverişten kalan sağlam plastik poşetleri daha sonraki pazar alışverişlerinde taşıma çantası olarak kullanmak.
Çözümün mantığı
Doğru cevap: C
1., 2. ve 4. seçeneklerde eşyalar fabrika işlemine girmeden doğrudan farklı bir amaçla kullanılmıştır (Yeniden Kullanım). 3. seçeneğinde ise atık malzeme fabrikaya gidip işlem görerek yepyeni bir ürüne dönüştürülmüştür (Geri Dönüşüm).
9. soru
Sürdürülebilir kalkınma bilincine sahip bir öğrenci, bozulan uzaktan kumandasının içindeki tükenmiş pilleri evsel çöplerin içine atmak yerine özel 'Atık Pil Toplama Kutusuna' bırakmaktadır. Öğrencinin bu bilinçli davranışının temel nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?
Pillerin evsel atıklarla birleştiğinde aniden alev alarak büyük yangınlara sebep olması.
Pillerin yapısındaki kurşun, cıva gibi ağır metallerin toprağa ve yeraltı sularına karışarak canlılarda ölümcül biyolojik birikime yol açması.
Kullanılmış pillerin tekrar şarj edilerek fabrikalara ucuz enerji kaynağı olarak satılabilmesi.
Atık pillerin topraktaki azot bağlayıcı bakterilerin sayısını artırarak bitkilere zarar vermesi.
Çözümün mantığı
Doğru cevap: B
Pillerin evsel çöpe atılmamasının tek sebebi içerdikleri cıva ve kurşun gibi ağır metallerdir. Bu metaller toprağa ve suya sızarak besin zinciri yoluyla canlılara geçer ve zehirleyici (biyolojik birikim) etki yaratır.
10. soru
Bir insanın günlük yaşamındaki tüketim alışkanlıkları ve ürettiği atıkları yok etmek için doğada kapladığı varsayılan alana 'Ekolojik Ayak İzi' denir. Ekolojik ayak izini küçültmek isteyen bir ailenin aşağıdaki davranışlardan hangisini yapması beklenmez?
Kısa mesafelere ulaşım sağlarken araba kullanmak yerine bisiklet veya toplu taşıma tercih etmesi.
Evdeki beyaz eşyaları A+++ enerji sınıfı, yüksek tasarruflu modellerle değiştirmesi.
Beslenme alışkanlıklarında bitkisel gıdalara ağırlık verip israfı tamamen önlemesi.
Kış aylarında ısınmak için yenilenebilir enerji kaynakları yerine daha ucuz olan ithal kömür kullanması.
Çözümün mantığı
Doğru cevap: D
Ekolojik ayak izini küçültmek için tasarruf yapmak ve yenilenebilir enerjiler kullanmak şarttır. Fosil yakıt (kömür vb.) kullanımı karbon salınımını artıracağı için ekolojik ayak izini büyütür, doğaya zarar verir.