LGS Fen Bilimleri Deneme Sınavı - 1

Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş ekseninin yörünge düzlemine göre eğik olması aşağıdakilerden hangisine neden olur?

1. Gece ve gündüzün oluşmasına

2. Mevsimlerin oluşmasına

3. Ay tutulmalarının gerçekleşmesine

4. Gelgit olaylarının meydana gelmesine

Çözümün mantığı

Doğru cevap: B

Mevsimler, Dünya'nın yörünge düzlemine göre 23,5° eğik ekseni nedeniyle oluşur. Bu eğiklik sayesinde Kuzey ve Güney yarımküre, yıl boyunca Güneş'e farklı açılarla yönelir; böylece alınan güneş enerjisi ve gün uzunluğu değişir. Gece-gündüz ise Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesinden kaynaklanır.

Şekilde Dünya'nın Güneş etrafındaki dört farklı konumu gösterilmektedir. Buna göre Kuzey Yarımküre'de yazın yaşandığı konum hangisidir?

1. B (Mart 21)

2. D (Eylül 23)

3. C (Aralık 21)

4. A (Haziran 21)

Çözümün mantığı

Doğru cevap: D

Haziran 21'de Kuzey Kutup Dairesi Güneş'e en fazla yönelmiş durumdadır. Bu tarihte Kuzey Yarımküre'de gün uzunluğu en fazladır ve yaz mevsimi yaşanır. Güney Yarımküre'de ise aynı anda kış yaşanır.

DNA ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

1. DNA'nın yapısında riboz şekeri bulunur.

2. Kalıtsal bilgiyi bir nesilden diğerine aktarır.

3. Hücre çekirdeğinde kromozomlar üzerinde bulunur.

4. Adenin, timin, guanin ve sitozin bazlarından oluşur.

Çözümün mantığı

Doğru cevap: A

DNA'nın yapısındaki şeker deoksiriboz'dur, riboz değil. Riboz şekeri RNA'da bulunur. DNA çift sarmal yapıda olup hücre çekirdeğinde kromozomlar üzerinde yer alır ve kalıtsal bilgiyi taşır.

Aşağıdaki özelliklerden hangisi iklimi değil, havayı tanımlar?

1. Bir bölgede yıllık ortalama yağış miktarı

2. Bir bölgenin ortalama sıcaklık değerleri

3. Bugün öğleden sonra aniden çıkan sağanak yağış

4. Bir bölgede hâkim olan rüzgâr yönü

Çözümün mantığı

Doğru cevap: C

İklim, bir bölgede uzun yıllar boyunca (en az 30 yıl) gözlemlenen atmosfer koşullarının ortalamasıdır; yavaş değişir. Hava ise günlük ve anlık atmosfer durumunu ifade eder. 'Bugün aniden çıkan sağanak' kısa süreli ve anlık bir olaydır, bu yüzden havayı tanımlar.

Görselde $\mathrm{Bb} \times \mathrm{Bb}$ çaprazlamasının Punnett karesi verilmiştir. Bu çaprazlamadan elde edilen döllerin kaçta kaçı mavi gözlü ($\mathrm{bb}$) olur?

1. $\frac{1}{2}$

2. $\frac{1}{4}$

3. $\frac{3}{4}$

4. Tamamı

Çözümün mantığı

Doğru cevap: B

Bu çaprazlamada oluşabilecek genotipler $\mathrm{BB}$, $\mathrm{Bb}$, $\mathrm{Bb}$ ve $\mathrm{bb}$ şeklindedir.

Mavi gözlü olarak gösterilen $\mathrm{bb}$ genotipi dört olasılıktan biridir:

Geri kalan $\frac{3}{4}$ oranındaki bireyler, sorudaki modele göre kahverengi gözlüdür.

Mutasyon ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

1. Mutasyon her zaman zararlı sonuçlar doğurur.

2. Mutasyonlar sonraki nesillere aktarılamaz.

3. Yalnızca radyasyon mutasyona neden olabilir.

4. Mutasyon, DNA'daki kalıcı değişikliklerdir ve sonraki nesillere aktarılabilir.

Çözümün mantığı

Doğru cevap: D

Mutasyon, DNA'daki nükleotid dizisinde meydana gelen kalıcı değişikliklerdir. Üreme hücrelerinde oluşan mutasyonlar sonraki nesillere aktarılabilir. Mutasyonlar zararlı, yararlı veya etkisiz olabilir. Radyasyon, kimyasal maddeler, yüksek ısı gibi pek çok etken mutasyona yol açabilir.

Bir yüzeye dik uygulanan kuvvet $4\,\mathrm{N}$, temas alanı $0{,}5\,\mathrm{m}^2$ olduğuna göre basınç kaç paskaldır?

1. 2 Pa

2. 4 Pa

3. 8 Pa

4. 6 Pa

Çözümün mantığı

Doğru cevap: C

Verilenler: Yüzeye dik kuvvet $F = 4\,\mathrm{N}$, temas alanı $A = 0{,}5\,\mathrm{m}^2$.

Basıncı bulmak için kuvveti temas alanına böleriz:

Sonuç: Basınç 8 Pa olur. Kuvvet sabitken temas alanı küçülürse basınç artar.

Şekilde dolu bir kaptaki üç farklı derinlikte delikten fışkıran su gösterilmektedir. Bu deneyde gözlemlenen sonuç, aşağıdaki ilkelerden hangisini kanıtlar?

1. Sıvı basıncı, derinlik arttıkça artar.

2. Sıvı basıncı, sıvının cinsine bağlıdır.

3. Sıvı basıncı, kabın şekline bağlıdır.

4. Sıvı basıncı, sıvının kütlesiyle ters orantılıdır.

Çözümün mantığı

Doğru cevap: A

Derinlik arttıkça üstteki sıvı sütununun ağırlığı ve sıvı basıncı artar.

Aynı sıvıda ve aynı ortamda $d$ ile $g$ sabittir. Derinlik $h$ arttığında basınç büyür; bu nedenle alt delikten çıkan su daha uzağa ulaşır.

Aşağıdaki değişimlerden hangisi kimyasal bir değişimdir?

1. Şekerin suda çözünmesi

2. Buzun erimesi

3. Kâğıdın yırtılması

4. Demirin paslanması

Çözümün mantığı

Doğru cevap: D

Kimyasal değişimde maddenin kimyasal yapısı bozulur, yeni maddeler oluşur ve değişim geri döndürülemez. Demirin paslanması, demirin oksijen ve su ile reaksiyona girerek demir oksit (pas) oluşturmasıdır; bu kimyasal bir değişimdir. Şekerin çözünmesi, buzun erimesi ve kâğıdın yırtılması fiziksel değişimdir.

Adaptasyon (uyum) ile ilgili aşağıdaki örneklerden hangisi yanlış eşleştirilmiştir?

1. Kutup ayısının beyaz tüyleri → kamuflaj sağlar

2. Deve hörgücündeki yağ → su depolamak için kullanılır

3. Kaktüsün yapraklarının dikene dönüşmesi → su kaybını azaltır

4. Memelilerin derin sularda kalın blubber tabakası → termoregülasyon sağlar

Çözümün mantığı

Doğru cevap: B

Deve hörgücünde yağ depolanır, su değil. Deve susuzluğa, metabolizması yağı yakarak elde ettiği enerji ve su sayesinde dayanır. Ancak hörgücün birincil işlevi yağ deposu olup doğrudan 'su depolamak' için kullanılmaz. Bu nedenle bu eşleştirme yanlıştır.

Görselde periyodik tablonun bir bölümü verilmiştir. Buna göre aynı periyotta (yatay satırda) bulunan elementler için hangisi doğrudur?

1. Aynı periyottaki elementlerin elektron katman sayıları eşittir.

2. Aynı periyottaki elementlerin kimyasal özellikleri birbirine çok benzer.

3. Periyot numarası arttıkça elementlerin atom numarası azalır.

4. Aynı periyottaki tüm elementler metal özellik gösterir.

Çözümün mantığı

Doğru cevap: A

Aynı periyottaki elementler aynı sayıda elektron katmanına sahiptir. Örneğin 2. periyottaki Li, Be, F, Ne elementlerinin hepsi 2 elektron katmanı içerir. Periyot numarası elektron katman sayısını verir. Kimyasal benzerlik ise aynı grupta (sütunda) bulunan elementler arasındadır.

Asit-baz göstergeleri konusunda aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

1. Turnusol kâğıdı – asitte maviye döner

2. Fenolftalein – asitte pembeye döner

3. Fenolftalein – bazda renksizden pembeyeye döner

4. Turnusol kâğıdı – bazda kırmızıya döner

Çözümün mantığı

Doğru cevap: C

Fenolftalein bazik ortamda renksizden pembeye (kırmızımsı) döner, asit ve nötr ortamda renksiz kalır. Turnusol kâğıdı asitte kırmızıya, bazda maviye döner. Bu yüzden doğru eşleştirme 'Fenolftalein – bazda renksizden pembeyeye döner' şeklindedir.

Besin zinciri ve enerji akışı konusunda, aşağıdaki besin zincirinde hangi canlı üretici konumundadır?

Ot → Çekirge → Kurbağa → Yılan → Kartal

1. Çekirge

2. Kurbağa

3. Kartal

4. Ot

Çözümün mantığı

Doğru cevap: D

Üreticiler, güneş enerjisini fotosentezle organik maddeye dönüştüren canlılardır; yani bitkilerdir. Bu besin zincirinde 'ot', fotosentez yaparak organik madde üreten tek canlıdır ve üretici konumundadır. Diğerleri tüketici ya da üst tüketicidir.

Eşit kütleli maddelere aynı miktarda ısı veriliyor. Hâl değişimi olmadığına göre özgül ısı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

1. Özgül ısısı büyük olan madde aynı ısı miktarıyla daha az ısınır.

2. Özgül ısısı büyük olan madde daha hızlı ısınır.

3. Özgül ısısı büyük olan madde 1 °C ısınmak için daha az ısıya ihtiyaç duyar.

4. Tüm maddelerin özgül ısısı birbirine eşittir.

Çözümün mantığı

Doğru cevap: A

Özgül ısı $c$, birim kütlenin sıcaklığını bir derece artırmak için gereken ısı miktarıdır.

Sıcaklık değişimini yalnız bırakalım:

Eşit kütleli maddelere aynı miktarda ısı verildiğinde, özgül ısısı büyük olan maddenin sıcaklık artışı daha küçük olur.

Şekilde sabit ve hareketli makaradan oluşan bir sistem gösterilmiştir. Makara ağırlıkları ve sürtünme ihmal edildiğinde, ağırlığı $G = 200\,\mathrm{N}$ olan yükü dengede tutan $F$ kuvveti kaç newtondur?

1. 200 N

2. 100 N

3. 150 N

4. 50 N

Çözümün mantığı

Doğru cevap: B

İdeal düzende yükü taşıyan iki ip kolu bulunduğu için yükün ağırlığı bu iki kola paylaşılır. Makara ağırlıkları ve sürtünme ihmal edilir.

Sonuç: Gereken kuvvet 100 N olur. Sabit makara kuvvetin yönünü değiştirir.

Enerji dönüşümleri konusunda aşağıdaki örneklerden hangisi yanlış eşleştirilmiştir?

1. Elektrik süpürgesi → Elektrik enerjisi → Kinetik + Ses + Isı enerjisi

2. Güneş pili → Işık enerjisi → Elektrik enerjisi

3. Lamba (akkor) → Kimyasal enerji → Işık + Isı enerjisi

4. Rüzgar türbini → Kinetik enerji → Elektrik enerjisi

Çözümün mantığı

Doğru cevap: C

Akkor (akkor telli) lamba elektrik enerjisini ışık ve ısıya dönüştürür; kimyasal enerjiyi değil. Kimyasal enerjiyi ışığa dönüştüren örnek ateş böceği ya da mumun yanmasıdır. Doğru ifade 'Lamba → Elektrik enerjisi → Işık + Isı enerjisi' olmalıdır.

Madde döngüleri konusunda karbon döngüsüyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

1. Solunum ve yanma atmosfere $\mathrm{CO}_2$ verir.

2. Karbon döngüsü yalnızca canlı organizmalar aracılığıyla gerçekleşir.

3. Fotosentez ile atmosferdeki $\mathrm{CO}_2$ miktarı artar.

4. Karbon, döngüde yalnızca gaz hâlde bulunur.

Çözümün mantığı

Doğru cevap: A

Hem canlıların solunumu hem de yanma olayı, organik bileşiklerdeki karbonu $\mathrm{CO}_2$ olarak atmosfere geri verir. Fotosentez ise tam tersi yönde çalışarak atmosferden $\mathrm{CO}_2$ alır ve organik bileşiklere dönüştürür. Karbon döngüsüne atmosfer, okyanuslar, kayalar ve canlılar katılır.

Görselde üç farklı durum için elektrik yüklü cisimlerin etkileşimleri verilmiştir. Nötr (yüksüz) bir cisim, pozitif yüklü bir cisme yaklaştırıldığında ne olur?

1. Nötr cisim pozitif cisme itme kuvveti uygular.

2. İki cisim arasında hiçbir etkileşim olmaz.

3. Nötr cisim negatif yük kazanır ve iter.

4. Nötr cisimde yük ayrışması olur ve çekme kuvveti oluşur.

Çözümün mantığı

Doğru cevap: D

Pozitif yüklü cisim yaklaştığında nötr cisimdeki negatif yükler pozitif cisme doğru kayar (elektriklenme yoluyla polarizasyon). Bu yük ayrışması sonucunda nötr cismin yakın tarafı negatif, uzak tarafı pozitif yüklü olur ve iki cisim arasında çekme kuvveti oluşur.

Biyoteknoloji uygulamaları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

1. Kök hücre araştırmaları hasarlı dokuların onarımında umut vaat etmektedir.

2. Genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO) tarımda kullanılabilir.

3. Gen klonlama, bir organizmanın DNA'sının kopyalanmasıdır.

4. Biyoteknoloji uygulamaları herhangi bir etik sorun doğurmaz.

Çözümün mantığı

Doğru cevap: B

Biyoteknoloji uygulamaları; kişisel mahremiyet, biyogüvenlik, ekolojik riskler ve eşit erişim gibi ciddi etik sorunlar doğurabilir. GDO'ların uzun vadeli çevresel etkileri ve genetik çeşitlilik üzerindeki riskleri tartışma konusudur. Bu nedenle 'etik sorun doğurmaz' ifadesi kesinlikle yanlıştır.

Elektrik enerjisinin dönüşümü konusunda, bir evin aylık 300 kWh elektrik tükettiği bilinmektedir. Bu enerji tüketimini azaltmak için aşağıdaki önlemlerden hangisi en etkili fiziksel önlemdir?

1. Cihazları bekleme (stand-by) modunda bırakmak

2. Buzdolabı kapısını sık sık açıp kapamak

3. Ampulleri akkor lambadan LED'e geçirmek

4. Çamaşır makinesini yarım dolu çalıştırmak

Çözümün mantığı

Doğru cevap: C

LED ampuller, akkor lambalara kıyasla aynı ışık miktarı için yaklaşık %75-80 daha az elektrik tüketir ve ömürleri çok daha uzundur. Bu, pratik ve etkili bir enerji tasarrufu yöntemidir. Diğer seçenekler ya enerji tüketimini artırır (B, C, D) ya da tasarruf sağlamaz.